تبلیغات
بلوغ: تفاوت ما بین دختران و پسران


رسيدن به سن بلوغ داراي
يک طيف وسيع مي باشد ولي معمولاً فرايند شروع بلوغ در دختران از سن 10 يا 11 سالگي
و در پسران از سن 12 يا 13 سالگي مي باشد. بلوغ در دختران معمولاً تا سن 17-15 سالگي
و در پسران تا سن 18-16 سالگي کامل مي شود. بعد از کامل شدن سن بلوغ، هر گونه
افزايش در قد، ديگر غير معمول خواهد بود. هر دختر يا پسري علاوه از بلوغ فيزيکي،
داراي يک بلوغ باروري نيز مي باشند که در آن دختر و پسر از نظر قدرت باروري به
تکامل مي رسند. در دختران معمولاً 4 سال پس از شروع اولين علامت فيزيکي بلوغ جسمي،
بلوغ باروري اتفاق مي افتد. بر عکس در پسران اين روند آهسته بوده و حدود 6 سال طول
مي کشد. در پسران هورمون جنسي اصلي تستوسترون نام دارد. حدود ده درصد هورمون
تستوسترون در بافت چربي بدن تبديل به هورمون استراديول (هورمون زنانه) مي شود. ولي
ميزان اين هورمون در مردان خيلي کمتر از خانمها است. اين هورمون تستوسترون است که
در شروع بلوغ به آهستگي در طي چند سال سبب ايجاد علائم جنسي ثانوية مردانه، که در
زير به آنها اشاره خواهد شد، مي شود. ايجاد علائم جنسي ثانويه در مردان تحت تأثير
هورمون تستوسترون را به اصطلاح "مردزائي" مي گويند. بنابراين در پسري که
بنا به دلائلي اين هورمون وجود ندارد و يا باز بنا به دلائلي اين هورمون عملکرد
طبيعي ندارد، علائم جنسي ثانوية مردانه ايجاد نخواهند شد. بنابراين اين مطلب خيلي
مهم است که در حول و حوش سن بلوغ، والدين دقت کنند که فرايند شروع و تکامل بلوغ در
فرزندان آنها سير طبيعي داشته باشد. عدم اطلاع در جامعة ما در اين مورد خيلي وسيع
است. به عنوان مثال بنده چندين بيمار تحصيل کرده داشته‌ام که پس از فراغت از تحصيل
و ازدواج، بعلت ناباروري مراجعه کرده‌اند و در کمال تعجب هيچگونه از علائم جنسي
ثانوية مردانه را نداشته‌اند.



پس از شروع بلوغ، قد دختر
يا پسر نيز شروع به زياد شدن مي کند، ولي ما در هر دو جنس پسر و دختر يک افزايش
ناگهاني و زياد در قد را در دوران بلوغ خواهيم داشت. اين شروع ناگهاني افزايش قد
در پسران ديرتر از دختران ولي آهسته تر از دختران مي باشد. با بسته شدن اپيفيز
استخوانهاي دراز، افزايش قد نيز متوقف شده و پس از آن قد افراد چه پسر و چه دختر
ديگر زياد نخواهد شد. قبل از سن بلوغ بطور متوسط دختران از پسران هم سن خود 2
سانتي متر بلند قدتر هستند، ولي با کامل شدن دوران بلوغ، مردان بطور متوسط 13
سانتي متر از زنان بلند قدتر مي شوند. به سه دليل قد مردان معمولاً از قد خانمها
بيشتر مي شود:



1. رشد ناگهاني قد در
پسران ديرتر شروع مي شود، بنابراين اپيفيز استخوانها ديرتر بسته مي شوند.



2. رشد قد در پسران
آهسته تر ولي طولاني مدت است.



3. ميزان هورمون
استراديول در پسران خيلي اندک است. اين هورمون سبب تسزيع در بسته شدن اپيفيز
استخوانها مي شود.



هورموني که در دختران سبب
ايجاد علائم بلوغ مي شود، استراديول مي باشد. اين هورمون استراديول ضمن اينکه سبب
رشد رحم و سينه ها در دختران مي شود، سبب افزايش قد دختران و بسته شدن اپيفيز
استخوانها نيز مي گردد. ميزان استراديول خون در دختران زودتر از پسران زياد شده و ميزان
آن بسيار زيادتر از پسران خواهد بود.



علائم شروع بلوغ فيزيکي
در پسران



بيضه ها: در پسران اولين علامت شروع بلوغ فيزيکي بزرگ شدن بيضه‌ها
است. در پسران از يک سالگي تا شروع بلوغ، اندازة بيضه ها زياد تغيير نمي يابند، و
حدود 5/1 در 2 سامتي متر باقي مي مانند. با شروع بلوغ بيضه‌ها شروع به بزرگ شدن مي
کنند و پس از آن در تمامي دوران بلوغ اندازة بيضه‌ها افزايش پيدا کرده و حدود شش
سال پس از شروع بلوغ به حداکثر اندازة خود مي رسند. يکي از بهترين علائم براي
والدين جهت پي بردن به عدم شروع به موقع بلوغ در فرزند پسر خود و يا توقف آن،
آگاهي از اندازة بيضه‌هاي فرزندان خودشان است. متأسفانه کم نيستند والديني که
موقعي پي به عدم بلوغ فرزند پسر خود مي برند، که فرزند آنها قبل از شروع سربازي
معاينه شده و از خدمت سربازي معاف مي شود. پس از اين اتفاق والدين با دلواپسي
فرزند خود را پيش پزشک مي برند، در معاينه اين پسران که دوران بلوغ خود را سپري
کرده‌اند داراي بيضه‌هاي به اندازة تقريباً سنجد مي باشند و دوران طلائي درمان را
از دست داده‌اند. حدود يک سال پس از شروع بزرگ شدن بيضه‌ها، اندازة آلت تناسلي نيز
شروع به بزرگ شدن مي کند و به طول و قطر آلت تناسلي افزوده مي شود. بيضه‌ها در
مردان داراي دو عملکرد مهم هستند: 1. توليد هورمون مردانه يا همان تستوسترون و 2.
توليد اسپرم يا همان نطفة مردانه. پسران در 13 سالگي بالقوه مي توانند بارور باشند
ولي تا 16 سالگي باروري کامل حاصل نمي شود.



طرز انتشار موهاي بدن: ظاهر شدن مو در ناحية زهار (ناحيه دستگاه تناسلي) پس از
شروع رشد بيضه‌ها و آلت تناسلي مي باشد. کلاً پاسخ هر قسمت از پوست بدن مرد به
هورمون تستوسترون متفاوت است. معمولاً توالي ظاهر شدن مو در بدن پسرها پس از شروع
بلوغ به صورت زير مي باشد: زير بغل، ناحية نشيمنگاه، لب فوقاني، اطراف گوش، سينه و
در نهايت صورت و يا همان ريش. طرز انتشار مو در بدن يک فرايند بيولوژيک و در مردان
مختلف متفاوت مي باشد. در بعضي مردان، ساعد، ساق پا، شکم و ناحية پشت بسيار پر مو
مي شود، ولي آن در تمامي مردان حتمي نيست. آن چيزي که دانستن آن مهم است اين است
که موي صورت در اواخر بلوغ تکامل مي يابد. پس از کامل شدن بلوغ، ظرف 4-2 سال بعدي
موهاي صورت تيره تر، زبرتر و ضمختر مي شوند. بعضي از مردان تا 10 سال پس از کامل
شدن سن بلوغ نيز رشد موهاي صورتشان کامل نمي شود. هورمون تستوسترون همانطور که سبب
رويش مو در صورت و بدن مي شود، سبب ريزش موي سر نيز مي گردد و اين هورمون
تستوسترون است که سبب طاسي در آقايان و پسرفت ناحية رويش مو بر روي پيشاني با
افزايش سن مي شود. بدين دليل خانمها بعلت فقدان هورمون مردانه دچار طاسي سر نمي
شوند. اگر يک خانمي بنا به هر دليل ميزان هورمونهاي مردانة بدنش زياد شود، دچار
ريزش موي سر و رويش مو در صورت و نواحي مختلف بدن مي شود (پر موئي). يک از
بيماريهاي مهم که در خانمها مي تواند سبب پر موئي شود، داشتن تخمدانهاي پلي کيستيک
است.



تغيير صدا: رشد حنجره در هر دو جنس وابسته به هورمون تستوسترون است.
چون خانمها فاقد هورمون مردانه هستند، رشد حنجره در آنها زياد نيست. حنجره بتدريج
در مردان رشد کرده و صداي مرد کلفت مي شود و علت آن رشد طنابهاي صوتي است. قسمت
اعظم تغيير صدا در نيمة دوم دوران بلوغ اتفاق مي افتد ولي در 15 سالگي، صدا در
پسران حالت مردانه بخود مي گيرد. بلوغ صدا معمولاً چند ماه تا چند سال قبل از کامل
شدن رشد موي صورت است.



تودة عضلاني بدن: در پايان دوران بلوغ پسران داراي استخوانهاي سنگين تر بوده
و تودة عضلات آنها تقريباً دو برابر دختران مي باشد. در مردان آرواره و پهناي شانه
بصورت نامتناسب رشد کرده  سبب ايجاد ظاهر
مردانه مي شوند. رشد عضلات معمولاً در پايان دورة بلوغ اتفاق مي افتد. افزايش تودة
عضلاني منحصراً تحت هورمون تستوسترون مي باشد و از اين خاصيت تستوسترون، ورزشکاران
جهت افزايش تودة عضلات بدن خود استفاده مي کنند که سبب ايجاد عوارض خانمان سوز در
سوء استفاده کنندگان از اين هورمون مي شود.



بوي بدن و جوش صورت: با شروع بلوغ بعلت تغيير ترکيب اسيدهاي چرب عرق، پسران يک
بوي تند پيدا مي کنند. يکي ديگر از عوارض تستوسترون، افزايش چربي پوست و بدنبال آن
ايجاد جوشهاي جلدي است که تحت عنوان جوش جواني ناميده مي شوند. نمي توان از ايجاد
جوشهاي صورت جلوگيري کرد ولي از ميزان آنها در پايان دورة بلوغ به ميزان زيادي
کاسته مي شود. اما در هر صورت اين جوشها کم و بيش در تعداد قابل توجهي از مردان تا
سالها باقي خواهند ماند.



 علائم شروع بلوغ فيزيکي در دختران




رشد سينه‌ها: اولين نشان شروع بلوغ فيزيکي در دختران ظاهر شدن يک تودة حساس
و کوچک در زير ناحيه نوک سينه‌ها مي باشد که تقريباً در 5/10 سالگي اتفاق مي افتد.
در عرض 12-6 ماه اين توده در هر دو طرف کم‌کم بزرگ و نرم مي شود طوريکه به وضوح مي
توان آنرا ديد. در 12 ماه بعدي سينه‌ها در دختران تقريباً اندازة حالت زنانه را
بخود پيدا مي کنند.



رشد موي ناحيه زهار: دومين نشان شروع بلوغ فيزيکي در دختران ظاهر شدن موهاي
ناحية زهار مي باشد. در 15 درصد دختران رشد موي ناحية زهار قبل از شروع رشد سينه‌ها
اتفاق مي افتد.



رشد رحم، واژن و
تخمدانها:
با افزايش هورمون
استراديول، مخاط واژن ضخيم تر شده و به رنگ صورتي در مي آيد. در اين دوره يک ترشح
سفيد در ناحية واژن ايجاد مي شود که طبيعي است و نبايد نگران آن شد. دو سال پس از
رشد سينه‌ها، اندازة رحم و تخمدانها و فوليکولهاي موجود در تخمدانها شروع به زياد
شدن مي کند. در اين دوران اگر از تخمدانها سونوگرافي بعمل آيد، کيستهاي کوچک
فوليکول قابل رويت خواهند بود.



عادت ماهانه (قائدگي،
پريود) و باروري:
معمولاً اولين پريود،
دو سال پس از شروع رشد سينه‌ها اتفاق مي افتد. سن متوسط شروع قائدگي در دختران
75/11 سالگي است، ولي آن بشدت مي تواند متغير باشد. در دوسال اول شروع پريود،
معمولاً مدت زمان بين دو پريود متغير خواهد بود. براي اينکه يک دختر توانائي
باروري پيدا نمايد، نياز به تخمک گذاري دارد. ولي چندين عادت ماهيانة اوليه ممکن
است بدون تخمک گذاري باشند. پس از شروع پريود، در سال اول 80 درصد عادات ماهيانه،
در سال سوم 50 درصد عادات ماهيانه و در سال ششم 10 درصد عادات ماهيانه بدون تخمک
گذاري خواهند بود. شروع تخمک گذاري پس از شروع پريود حتمي نيست. بعضي از دختران پس
از شروع پريود، تا سالها فواصل ما بين پريود آنها نا منظم بوده و عدم تخمک گذاري
در آنها خيلي شايع است و در اين دختران ميزان ناباروري بالا خواهد بود.



شکل بدن و طرز انتشار
چربي بدن:
در طي دوران بلوغ تحت تأثير
هورمون استروژن (استراديول) نيمة تحتاني لگن شروع به پهن شدن و يا تعريض مي کند و
بدين ترتيب شکل لگن آمادگي بعدي به عنوان کانال زايماني را پيدا مي کند. چربي بدن
افزايش مي يابد و درصد چربي بدن در دختران بيش از پسران مي شود. اين چربي اضافي
بيشتر در نواحي سينه‌ها، رانها، لگن، بازوها و ناحية عانه (ناحيه بالاي دستگاه
تناسلي) جمع شده و سبب شکل گيري ظاهر زنانه مي گردد. دختران بطور متوسط 6 درصد
بيشتر از پسران داراي چربي هستند.



بسياري از عوامل، از
جمله عوامل محيطي، ژنتيکي، داروها، سبک زندگي، جغرافياي محل زندگي، تغذيه و غيره
مي توانند بالقوه سبب تغييرات عمده در روند بلوغ شوند، که آگاهي از آنها داراي
اهميت بسيار زيادي است. در مطالب بعدي به اين موضوع خواهيم پرداخت.